O bataliach rodziców małych dzieci z termometrami słyszę często przy okazji infekcji. Różniące się znacznie od siebie pomiary wykonywane świeżo nabytym, polecanym termometrem, różne pomiary na różnych częściach ciała a w końcu rozbieżności pomiędzy różnymi termometrami potrafią doprowadzić samych opiekunów do białej gorączki.
Raz pokazuje 37,2 a raz 38,6, to w końcu ma gorączkę czy nie?
W celu całościowego przyjrzenia się tematowi musimy poświęcić chwilę rekomendacjom i fizjologii. Dostępnych metod pomiaru temperatury mamy kilka. Złotym standardem wg polskich i międzynarodowych wytycznych u małych dzieci jest pomiar temperatury w odbycie. Jednak trudność techniczna pomiaru (jak choćby pomiar u śpiącego dziecka czy ryzyko urazu) sprawia, że rodzice rzadko sięgają po ten sposób.
Pomiar pachowy również wiąże się z wyzwaniami w technice pomiaru i dyskomfortem u dziecka. Temperatura na błonie bębenkowej dobrze odzwierciedla temperaturę wewnętrzną ciała, ale pomiar może być łatwo zaburzony przez anatomię przewodu słuchowego zewnętrznego (trudności z wyprostowaniem go) oraz często zalegającą woskowinę. W efekcie rzadko mamy gwarancję, że termometr mierzy rzeczywistą temperaturę na błonie bębenkowej.
Najpopularniejszym i najwygodniejszym sposobem pomiaru jest pomiar bezdotykowy na czole dziecka. Tu jednak rodzice mają największe wątpliwości związane z różnorodnością odczytów. Rekomendacje zalecają odnosić się do tej metody pomiaru z ostrożnością i traktować jako metodę przesiewową.
Czy należy zatem kupić nowy termometr? Niekoniecznie. Należy za to poznać przyczyny zmienności pomiarów i nauczyć się obserwować własne dziecko.
Z czego wynikają różnice w pomiarach na czole:
1. Wpływ środowiska zewnętrznego.
Temperatura skóry czoła jest podatna na wpływ temperatury otoczenia, wilgotności, potu, czy niedawnego kontaktu z zimnym lub ciepłym powietrzem. Samo mierzenie tuż po zdjęciu czapki lub pod gęstą grzywką może zawyżyć wynik (w takich odsłoń czoło na kilka minut przed pomiarem).
2. Różnice technologiczne i algorytmy urządzeń.
Należy używać termometrów zgodnie z instrukcją! Niektóre są wykalibrowane na środek czoła, inne na skroń. Różny jest też sposób pomiaru i zalecana odległość od skóry. Wielokrotnie rodzice tracili zaufanie do termometru, ponieważ pokazuje inną temperaturę na czole a inną np. na szyi. Owszem, jesteśmy gatunkiem stałocieplnym, jednak różnice w temperaturze skóry w różnych okolicach ciała są fizjologią.
3. Tętnica skroniowa oraz cienka skóra u dziecka.
U dzieci skóra na czole jest cieńsza, lepiej ukrwiona i szybciej reaguje na zmiany temperatury otoczenia. Przebieg tętnicy skroniowej tuż pod powierzchnią skóry sprawia, że pomiar w jej okolicy może być bardziej zbliżony do temperatury wewnętrznej ciała, jednak nawet niewielkie przesunięcie miejsca pomiaru może znacznie obniżyć wynik. U dorosłych ta zmienność jest zdecydowanie mniejsza. Stąd często obserwacja, że u opiekuna “mierzy dobrze” a u dziecka “mierzy źle”.
W badaniach wykazano, że różnice pomiędzy pomiarem na czole termometrem bezdotykowym a innymi metodami (pachową, tympanalną, rektalną) mogą przekraczać 1°C. Wiąże się to z ryzykiem przeoczenia gorączki u dziecka jak i ryzykiem nadrozpoznawalność podwyższonej temperatury ciała.
Nie zapominajmy jednak, że sam wynik pomiaru to tylko jeden z objawów gorączki. Wraz z wiekiem rodzice poznają swoje dziecko i uczą się oceniać inne objawy takie jak osłabienie, senność, drżenie i uczucie zimna, wypieki, bladość, “szkliste oczy”, brak apetytu, pogorszenie nastroju, zwiększona potrzeba bliskości opiekuna. Te wszystkie objawy w połączeniu z wysokim pomiarem na termometrze sugerują gorączkę. W razie wątpliwości warto mieć z domu termometr umożliwiający weryfikację inną techniką pomiaru.
Jeżeli natomiast mierzysz dziecku temperaturę chwilę po wstaniu spod pierzyny, na czole, które jeszcze przed chwilą przylegało do poduszki, wynik jest podwyższony ale dziecko nie prezentuje żadnych innych, niepokojących objawów-zweryfikuj pomiar w oparciu o wiedzę, którą już masz 🙂
Bibliografia:
1. Clinical Accuracy of a Non-Contact Infrared Skin Thermometer in Paediatric Practice. Teran CG, Torrez-Llanos J, Teran-Miranda TE, et al. Child: Care, Health and Development. 2012;38(4):471–6. doi:10.1111/j.1365-2214.2011.01264.x.
2. Non-Contact Infrared Versus Axillary and Tympanic Thermometers in Children Attending Primary Care: A Mixed-Methods Study of Accuracy and Acceptability. Hayward G, Verbakel JY, Ismail FA, et al. The British Journal of General Practice. 2020;70(693):e236–e244. doi:10.3399/bjgp20X708845.
3. Non-Contact Infrared Thermometers Compared With Current Approaches in Primary Care for Children Aged 5 Years and Under: A Method Comparison Study. Van den Bruel A, Verbakel J, Wang K, et al. Health Technology Assessment. 2020;24(53):1–28. doi:10.3310/hta24530.
